CHARACTERS [so far, in order of appearance.]
LADY ANDROMEDA. Lykopis’ chief advisor. Her name means, “Ruler of Men.”
LADY TELEPYLEIA. Lykopis’ oldest friend and sometimes lover. Her name means, “Far Vision.”
MOLPADIA. Telepyleia’s bastard daughter. Her name means, “Death Song.”
QUEEN LYKOPIS OF THEMYSCIRA. Elderly Amazon. Her name means, “She-Wolf.”
LADY BELLONA. Lykopis’ daughter-in-law. Married to Titus.
LADY OCTAVIA. Lykopis’ daughter-in-law. Married to Amadeus.
LORD TITUS. Lykopis’ oldest son
LORD AMADEUS. Lykopis middle son.
LORD CHERUBINO. Lykopis youngest son.
QUEEN OF ARMENIA. Connoisseur of boys.
LADY PHOEBE. Also connoisseur of boys.
PYRGOMACHE, Elder daughter to Telepyleia. Her name means, “Fiery Warrior.”
Telepyleia’s home. Molpadia enters with a letter.
MOLPADIA.
Դու Հեկատեն ես, իմ աստվածուհի: Ես ենթարկվում եմ ձեր օրենքներին: Ինչո՞ւ պետք է տառապեմ ունայն սովորության չարիքներից: Ինչո՞ւ պիտի կրեմ ուրիշների անիմաստ զրպարտությունները և զրկվեմ իմ իրավունքներից։ Ես թշվառ չեմ, երբ վերջույթներս աշխույժ են, հոգիս՝ ազնիվ, հետույքս՝ գեղեցիկ, ինչպես մաքուր Ամազոնի դուստրը։ Եթե ամբողջ արյունը նույնն է, ուրեմն ես վարակված չեմ։ Ես անպարկեշտ ու անպատիվ չեմ. Ես՞ Ես, որ ավելի շատ կյանք ու ուժ եմ քաղում այդ գողությունից, ո՞ր մայրն իրեն կանվանի ստրուկի սիրո ուղեկից, քան այն թշվառ, մաշված անկողնուց, որտեղ պատշաճ կերպով ծնվել է մի ամբողջ սերունդ։ Այնպես որ, սիրելի քույր, ես պետք է տիրեմ քո ունեցվածքին։ Մեղավոր, կիսահռոմեական Մոլպադիան նույնքան աստվածային պաշտպանություն ունի, որքան Պիրգոմաչան: Եթե այս նամակը ազդեցիկ լինի, և իմ իշխանությունը հաջողվի, ապա ստոր Մոլպադիան կգերազանցի բոլորին։ Ես աճում եմ, զարգանում: Տիկին Հեկատ, ուժեղ եղիր նրա համար, ով քեզ ամենաշատն է սիրում:
You are Hecate, my goddess. I submit to your laws. Why should I suffer the evils of vain habit? Why should I bear the senseless slander of others and be deprived of my rights? I am not wretched when my limbs are lively, my soul noble, my buttocks beautiful, like the daughter of a pure Amazon. If all blood is the same, then I am not infected. I am not indecent and dishonorable. Me? I, who draw more life and strength from that theft, what mother would call herself the companion of a slave’s love than from that miserable, worn-out bed where a whole generation was duly born. So, dear sister, I must possess your property. The sinful, half-Roman Molpadia has as much divine protection as Pyrgomacha. If this letter is influential, and my rule succeeds, then the vile Molpadia will surpass all. I grow, I develop. Lady Hecate, be strong for the one who loves you most.
[Telepyleia enters while Molpadia appears to be reading a letter.]
TELEPYLEIA.
Անդրոմեդան աքսորված է։ Լեդի Արմենիան նոր խաղալիք ունի իր մահճակալի համար. Իսկ Լիկոպիս թագուհին հեռանում է՝ իր իշխանությունը հանձնելով իր երկու որդիներին։ Եվ այս ամենը մեկ ակնթարթում։ Մոլպադիա, ի՞նչ ես կարդում։ Ասա ինձ նորությունը:
Andromeda is exiled. Lady Armenia has a new toy for her bed. And Queen Lykopis departs, handing over her power to her two sons. And all this in an instant. Molpadia, what are you reading? Tell me the news.
[Molpadia hurriedly puts the letter away.]
MOLPADIA.
Ոչինչ, տիկին իմ:
Vo’chinch, my lady.
TELEPYLEIA.
Ինչո՞ւ ես այդպէս շտապով ծածկում այդ նամակը:
Why are you covering up that letter in such a hurry?
MOLPADIA.
Ես ոչ մի լուր չգիտեմ, տիկին իմ:
I don’t know any news, my lady.
TELEPYLEIA.
Ին՞չ թուղթ էր այդ, որ կարդում էիր:
What was that paper you were reading?
MOLPADIA.
Ոչինչ, տիկին իմ:
Vo’chinch, my lady.
TELEPYLEIA.
Ոչի՞նչ։ Միշտ ոչինչ։ Ինչո՞ւ այդքան արագ դրեցիր գրպանդ։ Թույլ տվեք կարդալ այն: Եթե դա իսկապես ոչինչ է, ապա ակնոցս ինձ պետք չի լինի։
Vo’chinch? Always vo’chinch. Why did you put it in your pocket so quickly? Let me read it. If it’s really nothing, I won’t need my glasses.
MOLPADIA.
Աղաչում եմ, տիկին, ներիր ինձ։ Դա մի նամակ է, որ քույրս է գրել ինձ, և ես դեռ ամբողջությամբ չեմ կարդացել, բայց կարծում եմ, որ վայել չէ, որ դու տեսնես։
I beg you, madam, to forgive me. It is a letter that my sister wrote to me, and I have not yet read it in its entirety, but I think it is not proper for you to see it.
TELEPYLEIA.
Տո՛ւր ինձ այդ նամակը, Միսիս։
Give me the letter, Missy.
MOLPADIA.
Խնդրում եմ մի դատեք քրոջս։ Բովանդակությունը, որքան հասկանում եմ, դատապարտելի է։
Please don’t judge my sister. The content, as far as I understand, is reprehensible.
TELEPYLEIA.
[Taking the letter.] Տեսնեմ, տեսնեմ:
Let me see, let me see.
MOLPADIA.
Որպես ներողություն, հուսով եմ, որ քույրս սա գրել է միայն ձեր հանդեպ իմ առաքինությունն ու սերը ստուգելու համար:
As an apology, I hope my sister wrote this only to test my virtue and love for you.
TELEPYLEIA.
[Reads.] «Ամազոնուհիների այս ընդունված կարգը, ծերության հանդեպ այս ակնածանքը դառնացնում է մեր կյանքի լավագույն օրերը, զրկում մեզ մեր հարստությունից մինչև այնքան ծերանալ, որ մենք այլևս չենք կարող վայելել այն: Հին բռնապետություն, որը կառավարում է պարզապես այն պատճառով, որ մենք հանդուրժում ենք այն: Քույրիկ, արի ինձ մոտ, որ մեր մայրը հավերժ քնի»: Ի՞նչ: Սա դավաճանությո՞ւն է։ Իմ դուստր Պիրգոմաչեն սա գրե՞լ է։ Ե՞րբ եք ստացել սա: Ո՞վ է բերել:
“This accepted order of the Amazons, this reverence for old age, embitters the best days of our lives, deprives us of our wealth until we are so old that we can no longer enjoy it. An ancient tyranny that rules simply because we tolerate it. Sister, come to me, so that our mother may sleep forever.” What? Is this treason? Did my daughter Pyrgomache write this? When did you receive this? Who brought it?
MOLPADIA.
Ինձ մոտ ոչ ոք չի բերել: Ես գտա այն իմ ննջարանում:
No one brought it to me. I found it in my bedroom.
TELEPYLEIA.
Սա ձեր քրո՞ջ ձեռագիրն է:
Is this your sister’s handwriting?
MOLPADIA.
Եթե բովանդակությունը լավ լիներ, տիկինս, կարող էի երդվել, որ դա քրոջս է, բայց քանի որ այսպես է, կուզենայի մտածել, որ դա նրանը չէ։
If the contents were good, my lady, I could swear it was my sister’s, but since it is like this, I would like to think it is not hers.
TELEPYLEIA.
Նրանն է:
It is hers.
MOLPADIA.
Քրոջս ձեռագիրն է, տիկինս, բայց հուսով եմ, որ նրա սիրտը գրվածի մեջ չէ։
It is my sister’s handwriting, my lady, but I hope her heart is not in what is written.
TELEPYLEIA.
Մինչեւ այժմ այդ մասին երբեք քեզ հետ խօսք չի՞ բացել:
Has she ever spoken to you about anything like this before?
MOLPADIA.
Երբեք, տիկինս, բայց նա բազմիցս պնդել է ինձ, որ երբ դուստրերը չափահաս են, ծեր մայրերը պետք է լինեն իրենց դուստրերի խնամքի տակ, իսկ դուստրը տնօրինի իր ունեցվածքը։
Never, my lady, but she has repeatedly insisted to me that when daughters are adults, old mothers should be under the care of their daughters and the daughter should manage her property.
TELEPYLEIA.
Չարագործ, չարագործ, սա է այս նամակի գաղափարը: Հրեշավոր չարագործ. Ատելի չարագործ. Ավելի վատ, քան գազան. [To a Servant.] Գնա, աղջիկ, կանչիր նրան, ես պետք է ձերբակալեմ աղջկաս։ որտե՞ղ է նա։
Harlot, harlot, that is the idea of this letter. Monstrous harlot! Hateful harlot. Worse than a beast. Go, girl, call her, I must arrest my daughter. Where is she?
MOLPADIA.
Չգիտեմ, տիկին։ Եթե դուք առայժմ զսպեք ձեր զայրույթը քրոջս դեմ, մինչև չկարողանաք նրա մտքերից ավելի լավ ապացույցներ քաղել, դա ավելի որոշակի ընթացք կլիներ. մինչդեռ, եթե դուք բռնություն գործադրեք և մոլորեցնեք նրան իր հայացքներում, դա մեծ վերք կլինի ձեր պատվին, և դուք կկործանեք նրա հնազանդ սիրտը: Ես համարձակվում եմ խոստանալ իմ կյանքին, որ նա գրել է սա միայն ձեր հարգանքի նկատմամբ իմ սիրո չափը ստուգելու համար, և ոչ թե որևէ չար նպատակի համար:
I do not know, madam. If you would for the present restrain your anger against my sister, till you can extract better evidence from her thoughts, it would be a more certain course; whereas, if you should use violence and misguide her in her views, it would be a great wound to your honor and you would destroy her obedient heart. I dare to promise on my life that she wrote this only to test the extent of my affection for your esteem and not for any evil purpose.
TELEPYLEIA.
Կարծո՞ւմ ես:
Do you think so?
MOLPADIA.
Եթե ձեր պատիվը հարմար համարի, ես կթաքցնեմ ձեզ մի տեղ, որտեղ դուք կարող եք լսել մեր խոսակցությունը այս մասին ձեր իսկ ականջներով և օգնել ինձ բավարարվածություն ստանալ:
If your honor deems it appropriate, I will hide you in a place where you can hear our conversation about this with your own ears and help me get satisfaction.
TELEPYLEIA.
Նա չի կարող այսպիսի մի հրէշ լինել:
She can’t be such a monster.
MOLPADIA.
Անպատճառ չի կարող լինել:
I’m sure she isn’t.
TELEPYLEIA.
… Դստեր մորը, ով սիրում է իրեն այդպիսի անսահման և քնքուշ սիրով: Երկինք և երկիր. Մոլպադիա, գտիր աղջկան, հայտնի՛ր նրա գաղտնիքները, գործը դասավորի՛ր ըստ քո խոհեմության։ Ես պետք է մի կողմ դնեմ իմ մայրական կարեկցանքը՝ անհրաժեշտ վճռականությունը ցուցաբերելու համար։
… To the mother of a daughter who loves her with such boundless and tender love. Heaven and earth: Molpadia, find the girl, reveal her secrets, arrange the matter according to your prudence. I must put aside my maternal compassion to show the necessary determination.
MOLPADIA.
Ես անմիջապես կգնամ քրոջս գտնելու և գործը կկազմակերպեմ, ինչպես կարող եմ։
I will go find my sister immediately and organize the matter as best I can.
TELEPYLEIA.
Արեգակի և լուսնի այս վերջին խավարումները մեզ համար լավ բան չեն խոստանում: Թեև բնական իրավունքի գիտությունը կարող է այս կամ այն բացատրությունը տալ, բայց մարդկային բնությունն ինքն իրեն պատուհասում է իր հաճախակի հետևանքներով. սերը սառչում է, ընկերությունները թուլանում են, քույրերը շրջվում են միմյանց դեմ, ապստամբություններ քաղաքներում, պառակտումներ գյուղերում, դավաճանություններ պալատներում: Մոր և դստեր միջև բնական կապը խզված է: Իմ այս դավաճանը կանխատեսված ազդեցության տակ է՝ ահա դուստրն ընդդեմ մոր։ Մեր լավ օրերն ավարտվեցին։ Հռոմեական խարդախությունը, դավաճանությունը և ամեն տեսակի կործանարար ինտրիգները մեզ անողոք հետապնդում են մինչև մեր գերեզմանները: Գտիր այդ թշվառին, Մոլպադիա։ Եվ այդ վեհ ու առաքինի Անդրոմեդան՝ աքսորված։ Նրա միակ հանցանքը ազնվականությունն է։ Ինչպես հին անեծքն է ասում. թող ապրես հետաքրքիր ժամանակներում:[Exits.]
These recent eclipses of the sun and moon do not bode well for us. Although the science of natural law may offer one explanation or another, human nature plagues itself with its frequent consequences: love grows cold, friendships weaken, sisters turn against each other, rebellions in the cities, divisions in the villages, betrayals in the palaces. The natural bond between mother and daughter is broken. This traitor of mine is under the predicted influence: here is the daughter against the mother. Our good days are over. Roman fraud, treachery and all kinds of destructive intrigues pursue us relentlessly to our graves. Find that wretched girl, Molpadia. And that noble and virtuous Andromeda, exiled. Her only crime is nobility. As the old curse says: may you live in interesting times.
MOLPADIA.
Աշխարհի հրաշալի հիմարությունն այնպիսին է, որ երբ մեր բախտը հիվանդանում է, ինչպես հաճախ են լինում, մեր սեփական ընթացքի սխալներից, մենք սովոր ենք մեր դժբախտությունները դնել արևի, լուսնի, աստղերի վրա: Իբր միայն ճակատագրի ուժով ու երկնքի հրամանով, աստվածների ազդեցությամբ մենք դառնում ենք սրիկա, գող, դավաճան։ Կարծես հարբեցողներ, ստախոսներ, շնացողներ լինենք մոլորակների բռնի հնազանդությամբ։ Կարծես բոլոր մեղքերը, որ մենք գործում ենք, կատարվել են աստվածային մղումով: Հրաշալի պատրվակ է անմիտ կնոջ համար՝ իր պոռնիկ հակումները աստղագիտության վզին դնելու համար։ Մայրս Վիշապի պոչի տակ զուգավորվեց հռոմեացի ստրուկի հետ, իսկ իմ ծնունդը տեղի ունեցավ Մեծ Արջի տակ։ Արդյունքն այն է, որ ես կոպիտ ու լկտի եմ։ Հահա, ես կլինեի այն, ինչ կամ, եթե նույնիսկ երկնակամարի ամենակույս աստղը փայլեր իմ ծնողների միության վրա:
The wonderful folly of the world is such that when our fortunes are ill, as they often are, from the errors of our own course, we are accustomed to lay our misfortunes upon the sun, the moon, the stars. As if by the power of fate alone and by the command of heaven, by the influence of the gods, we become scoundrels, thieves, traitors. As if we were drunkards, liars, adulterers by the forced obedience of the planets. As if all the sins we commit were committed by divine impulse. A wonderful excuse for a foolish woman to lay her whorish inclinations on the neck of astronomy. My mother mated with a Roman slave under the tail of the Dragon and my birth took place under the Great Bear. The result is that I am rude and impudent. Haha, I would be what I am if even the most virgin star in the firmament shone on the union of my parents.
[Pyrgomache enters.]
MOLPADIA [cont.]
[Aside.] Դա գալիս է, ինչպես հին կատակերգությունների ավարտը, որտեղ բոլորը մահանում են։ Իմ դերը կլինի թշվառ ու մելամաղձոտ՝ սիֆիլիտիկ Սյուզանի հառաչանքներով։ [Aloud.] Օ՜ այս խավարը կանխատեսում է նման բաժանումներ: Ֆա, սոլ, լա, մի:
It comes, like the end of old comedies where everyone dies. My role will be miserable and melancholy, with sighs like those of syphilitic Susan. O this darkness foretells such separations. Fa, sol, la, mi.
PYRGOMACHE.
Ի՞նչ նորություն, Մոլպադիա ջան։ Ինչպիսի՞ մտքերի մեջ ես կորցրել:
What’s new, dear Molpadia? What kind of thoughts are you lost in?
MOLPADIA.
Քույր, ես մտածում եմ մի մարգարեության մասին, որը կարդացի օրերս այն մասին, թե ինչպիսին պետք է լինեն այս խավարումների արդյունքը:
Sister, I am thinking about a prophecy I read the other day about what the outcome of these eclipses should be.
PYRGOMACHE.
Իսկապե՞ս ժամանակդ վատնում ես նման բաների վրա։
Are you really wasting your time with such things?
MOLPADIA.
Ես հավատում եմ, որ այն նշանները, որոնք աստվածները ցույց են տալիս մեզ, ցավոք, իրականանում են. սարսափելի կռիվներ երեխայի և ծնողի միջև. մահ, սով, հին բարեկամությունների խզում, պետությունում պառակտումներ, թագուհուն ու ազնվական ամազոնուհիներին ուղղված սպառնալիքներ ու վիրավորանքներ, անհիմն կասկածներ, ընկերների աքսորը, բանակների ցրումը, ամուսնալուծությունները, չգիտեմ էլ ինչ։
I believe that the signs that the gods show us unfortunately come true: terrible fights between child and parent; death, famine, the breaking of old friendships, divisions in the state, threats and insults directed at the queen and the noble Amazons, unfounded suspicions, the exile of friends, the disbandment of armies, divorces, I don’t know what else.
PYRGOMACHE.
Որքա՞ն ժամանակ է, որ աստղագիտութեան աշակերտ ես դարձել:
How long have you been a student of astrology?
MOLPADIA.
Ոչինչ: Ե՞րբ եք վերջին անգամ տեսել մայրիկին:
Vo’chinch. When did you last see your mother?
PYRGOMACHE.
Եր՞բ. անցած գիշեր:
Maybe last night?
MOLPADIA.
Իր հետ խօսեցի՞ր:
Did you speak with her?
PYRGOMACHE.
Այո՛, ամբողջ երկու ժամ:
Yes, a whole two hours.
MOLPADIA.
Ձեր մոր մոտ դժգոհություն նկատե՞լ եք։ Միգուցե նրա խոսքերո՞վ, թե՞ դեմքով։
Did you noticed any dissatisfaction in your mother? Maybe in her words or in her face?
PYRGOMACHE.
Ամենեւի՜ն:
Not at all.
MOLPADIA.
Ես սա ասում եմ, որովհետև սիրում եմ քեզ, բայց խնդրում եմ, լավ մտածիր, թե ինչպես կարող ես վիրավորել մորդ, և ես խնդրում եմ, որ որոշ ժամանակ հեռու մնաս նրա ներկայությունից, մինչև չանցնի նրա դժգոհության ջերմությունը։ Նա այնքան զայրացած է այս պահին, որ նույնիսկ մահը չի կարող հանգստացնել նրան։
I say this because I love you, but please think carefully about how you could hurt your mother, and I ask that you stay away from her presence for a while until the heat of her displeasure has passed. She is so angry at this moment that even death cannot calm her.
PYRGOMACHE.
Ի՞նչ: Նա բարկացա՞ծ է ինձ վրա։
What? Is she angry with me?
MOLPADIA.
Ես վախենում եմ դրանից։ Խնդրում եմ, քույրիկ, արի ինձ հետ, մնա իմ բնակարանում, որտեղ ապահով կլինես։ Ես ձեզ կտանեմ մի տեղ, որտեղ դուք կարող եք լսել, թե ինչպես է մեր մայրը խոսում իր մտքերը: Եկեք, խնդրում եմ, ահա իմ բանալին:
I’m afraid of it. Please, sister, come with me, stay in my apartment, where you will be safe. I will take you to a place where you can hear our mother speak her thoughts. Come, please, here is my key.
PYRGOMACHE.
Նրա մտքե՞րը: Մոլպադիա, իմ կյանքին վտանգ է սպառնո՞ւմ։
Her thoughts? Molpadia, is my life in danger?
MOLPADIA.
Պիրգոմաչե, ես պատմեցի այն, ինչ լսեցի և տեսա, բայց շատ նուրբ ձևով, հեռու իրականության սարսափելի պատկերից։ Աղաչում եմ, զգույշ եղիր։ Պառավը կարող է բոլորիս վրա դժոխք բերել:
Pyrgomache, I have told you what I heard and saw, but in a very delicate way, far from the terrible picture of reality. I beg you, be careful. The old woman can bring hell upon us all.
PYRGOMACHE.
Շուտով լուր կը տա՞ս ինձ:
Will you let me know soon?
MOLPADIA.
Այն ամենը, ինչ ես անում եմ, քեզ օգնելու համար է:
Everything I do is to help you.
[Pyrgomache exits.]
MOLPADIA [cont.]
Լավ մայր, ազնվական քույր, երկուսն էլ այնքան հեռու են չարիք գործելուց, որ ոչ մեկը չի կասկածում: Եթե ես հարուստ չծնվեմ, ամեն կերպ կստանամ այն կամ կմեռնեմ փորձելով։[Exits.]
A good mother, a noble sister, both so far from doing evil that neither suspects it. If I was not born rich, then I will get it by any means or die trying.
Note:
Vo’chinch (Ոչինչ) is one of my favorite phrases in any language. Literally it means, “nothing,” but is used like the French, “Comme ci, comme ça,” meaning, “neither good nor bad,” or, “it is what it is.”
memories of my ghost sista 