CHARACTERS [so far, in order of appearance.]

LADY ANDROMEDA. Lykopis’ chief advisor. Her name means, “Ruler of Men.”

LADY TELEPYLEIA. Lykopis’ oldest friend and sometimes lover. Her name means, “Far Vision.”

MOLPADIA. Telepyleia’s bastard daughter. Her name means, “Death Song.”

QUEEN LYKOPIS OF THEMYSCIRA. Elderly Amazon. Her name means, “She-Wolf.”

LADY BELLONA. Lykopis’ daughter-in-law. Married to Titus.

LADY OCTAVIA. Lykopis’ daughter-in-law. Married to Amadeus.

LORD TITUS. Lykopis’ oldest son

LORD AMADEUS. Lykopis middle son.

LORD CHERUBINO. Lykopis youngest son.

QUEEN OF ARMENIA. Connoisseur of boys.

LADY PHOEBE. Also connoisseur of boys.

֍

Themyscira. Inside Queen Lykopis’s Palace. Lady Andromeda, Lady Telepyleia & Telepyleia’s daughter, Molpadia, all enter.

ANDROMEDA.

Ես կարծում էի, թէ թագուհիը Օկտավիաի Տիկինն աւելի է սիրում, քան թէ Բելոնաին:

I thought the queen loved Lady Octavia more than Bellona.

TELEPYLEIA.

Մեզ միշտ այդպես էր թվում, բայց հիմա, երբ թագուհին բաշխում է իր թագուհիությունը, ամենևին էլ պարզ չէ, թե տիկնանցից ով է նա ավելի շատ գնահատում։

It always seemed that way to us, but now that the Queen is distributing her kingdom, it’s not at all clear which of the ladies she values more.

ANDROMEDA.

[Pointing to Molpadia.] Սա ձեր աղջիկը չէ՞, տիկին:

Isn’t this your daughter, ma’am?

TELEPYLEIA.

Այո, տիկին, ես նրան մեծացրել եմ։ Ես այնքան հաճախ եմ կարմրել՝ ճանաչելու նրան որպես իմ աղջիկ, որ հիմա դեմքս կարծրացել է։

Yes, madam, I raised her. I have blushed so often to recognize her as my daughter that now my face has hardened.

ANDROMEDA.

Ես ձեզ չեմ հասկանում:

I don’t understand you.

TELEPYLEIA.

Իմ վայրենի պատանեկության տարիներին ես սիրահարվեցի… մի ստրուկի՝ Հռոմից: Միգուցե ես ուղղակի միամիտ էի։ Մինչեւ ամորձատվելը, ինչպես ասում են, մի վերջին սերմնաժայթք է ունեցել… ներսումս։ Հասկանու՞մ եք վիրավորանքը։

In my wild youth, I fell in love with … a slave from Rome. Maybe I was just naive. Before he was castrated, as they say, he had one last ejaculation … inside me. Do you understand the insult?

ANDROMEDA.

[Wincing.] Ես չէի կամենայ, որ այդ յանցանքը կատարուած չլինէր, քանի որ արգասիքն այսքան գեղեցիկ է:

I wish that crime hadn’t been committed because the result is so beautiful.

TELEPYLEIA.

Բայց, տիկինս, ես օրինական երեխա ունեմ՝ մի քանի տարով մեծ, որը, սակայն, ինձ համար ավելի թանկ չէ, քան այս մեկը։ [To Molpadia.] Ճանաչո՞ւմ եք այս ազնվական կնոջը՝ Մոլպադիային։

But, my lady, I have a legitimate child, a few years older, who, however, is no more precious to me than this one. Do you recognize this noble woman, Molpadia?

MOLPADIA.

Ոչ, տիկին իմ:

No, my lady.

TELEPYLEIA.

Սա Լեդի Անդրոմեդան է; այսուհետև լավ հիշիր նրան որպես իմ սիրելի ընկերոջ և սիրելիի։

This is Lady Andromeda; henceforth remember her well as my dear friend and beloved.

MOLPADIA.

Ծառայ եմ ձերդ յարգութեան:

I am your honor’s servant.

ANDROMEDA.

Ես ձեզ շատ կը սիրեմ եւ յոյս ունեմ, որ աւելի լաւ ծանօթանանք:

I love you very much and I hope we get to know each other better.

MOLPADIA.

տիկին իմ, ես կ`աշխատեմ արժանի լինել այդ պատուին:

My lady, I will work to be worthy of that honor.

[A drum roll announces the arrival of the Queen. A slave enters bearing a crown, followed by Queen Lykopis; then the Ladies Bellona and Octavia; followed by Titus, Amadeus, Cherubino & Attendants.]

LYKOPIS.

[To Telepyleia.] Իմ վաղեմի բարեկամ, գնա բարևի Հայոց թագուհիին և Լեդի Ֆիբիին։

My old friend, go greet the Queen of Armenia and Lady Phoebe.

TELEPYLEIA.

Ես կգնամ, իմ թագուհի: [Exits with Molpadia.]

I will go, my queen.

LYKOPIS.

Այժմ մենք կբացահայտենք մեր ավելի գաղտնի նպատակը։ Տվեք մեզ քարտեզը: Թող ձեզ հայտնի լինի, որ մենք մեր պետությունը բաժանել ենք երեք մասի և մեր ծերությունից հաստատ որոշել ենք թողնել ամեն հոգս ու աշխատանք և ամեն ինչ վստահել մեզանից ավելի եռանդուն ուժերին։ Մեր հարսը` Բելոնան, և մեր նույնքան սիրելի հարսը` Օկտավիան, յուրաքանչյուրն օժիտ ունեն, երբ ամուսնացան մեր տղաների հետ: Մեր փոքրիկ պաշտելի որդու՝ Չերուբինոյի սիրո մեծ մրցակիցը հայոց թագուհու և լեդի Ֆիբիի միջև է, ովքեր երկար սպասել են սիրո հույսով, և հիմա նրանց պետք է պատասխանել։ Բայց ասա՛ ինձ, որդի՛ք, քանի որ ձեր մայրը շուտով կկորցնի և՛ իշխանությունը, և՛ երկրի շահերը, և՛ պետության հոգսը, ձեզնից ով ավելի մեծ սեր ունի մեր հանդեպ։ Նախ, Տիտոս, մեր ավագը, դու առաջինը խոսիր։

Now we will reveal our more secret purpose. Give us the map. Let it be known to you that we have divided our state into three parts and, from our old age, have firmly decided to leave all care and labor and entrust everything to more energetic forces than ourselves. Our daughter-in-law, Bellona and our equally beloved daughter-in-law, Octavia, each have a dowry when they married our sons. The great rival for the love of our little adorable son, Cherubino, is between the Queen of Armenia and the Lady Phoebe, who have long waited in hope of love, and now they must be answered. But tell me, sons, since your mother will soon lose both the power and the interests of the country and the care of the state, which of you has the greater love for us. First, Titus, our eldest, you speak first.

TITUS.

Ես սիրում եմ քեզ, իմ տիկին, ավելին, քան բառերը կարող են արտահայտել, և դու ինձ համար ավելի թանկ ես, քան արևը, օդը, բոլոր ազատությունները, քան այն ամենը, ինչը համարվում է հարուստ և հազվադեպ: Ես սիրում եմ քեզ այնքան, որքան կյանքը՝ լի երջանկությամբ, փառքով ու պատվով, գեղեցկությամբ ու առողջությամբ։ Ես սիրում եմ քեզ այնքան, որքան որդին երբևէ սիրել է իր մորը, սեր, որի առջև բառերն անզոր են: Մի խոսքով, ես սիրում եմ քեզ ցանկացած չափելի սահմանից դուրս։

I love you, my lady, more than words can express, and you are dearer to me than the sun, the air, all freedoms, than all that is considered rich and rare. I love you as much as life is, full of happiness, glory and honor, beauty and health. I love you as much as a son ever loved his mother, a love before which words are powerless. In short, I love you beyond any measurable limit.

CHERUBINO.

[Aside.] Էլ ի՞նչ կարող է Չերուբինոն խօսել: Սիրել եւ լռել:

What else can Cherubino say? Love and be silent.

LYKOPIS.

Լավ` Այս սահմանները, այս գծից մինչև այս գիծը, լի անտառներով, խիտ ու զով, հարուստ դաշտերով, առատ գետերով և անծայրածիր ճահիճներով, ես քեզ տեր եմ նշանակում. թող նրանք ընդմիշտ պատկանեն Լեդի Օկտավիային և քո սերունդներին։ Հիմա ի՞նչ է ասում իմ երկրորդ որդին՝ Բելոնայի ամուսինը՝ գեղեցկադեմ Ամադեուսը։

Good! These borders, from this line to this line, full of forests, dense and cool, rich fields, abundant rivers and endless swamps, I make you master; let them forever belong to the Lady Octavia and your descendants. Now what does my second son, Bellona’s husband, the handsome Amadeus, say?

AMADEUS.

Ես կազմված եմ նույն նյութից, ինչ իմ եղբայրը, և ես գնահատում եմ իմ արժեքը նրա արժեքով: Եվ ես իմ անկեղծ սրտում գտնում եմ այն ամբողջ սերը, որը նա բացատրեց: Բայց եղբայրս դեռ բավարար բան չի ասել։ Ես ինձ թշնամի եմ հայտարարում այն ամենատարբեր հաճույքներին, որոնք կարող են մեզ տալ զգայարանների ամենանուրբ մասը։ Եվ ես ինձ երջանիկ եմ գտնում միայն այն երանության մեջ, որ տալիս է ինձ քո անգին սերը, մայրիկ։

I am made of the same stuff as my brother, and I estimate my worth by his worth. And I find in my sincere heart all the love that he explained. But my brother has not yet said enough. I declare myself an enemy to all the various pleasures that the most delicate part of the senses can give us. And I find myself happy only in the bliss that your priceless love gives me, mother.

CHERUBINO.

[Aside.] Ուրեմն վա՜յ քեզ, աղքա՛տ Չերուբինո. բայց ո՛չ, ո՛չ աղքատ, քանզի վստահ եմ, որ սէրս մեծ է, քան թէ իմ լեզուն:

So woe to you, poor Cherubino! But no, not poor, for I am sure that my love is greater than my tongue.

LYKOPIS.

Քեզ և քո սերունդներին, որպես ժառանգություն, թող հավերժ մնա մեր գեղեցիկ թագուհիության այս երկրորդ մասը, ոչ մի կերպ զիջելով Տիտոսին հատկացված բաժինը, ոչ չափով, ոչ գեղեցկությամբ, ոչ արժեքով։ Հիմա դու խոսիր, մեր ուրախություն։ Թեև ամենավերջինը, բայց ոչ պակասը, ում քնքուշ սերն այժմ մրցում է Հայաստանի որթատունկի և Ֆիբի կաթի հետ, ի՞նչ պետք է ասես, որ քո եղբայրներից ավելի շքեղ երրորդ բաժինը ստանաս։

To you and your descendants, as an inheritance, may this second part of our beautiful kingdom remain forever, in no way inferior to the portion allotted to Titus, neither in size, nor in beauty, nor in value. Now you speak, our joy. Though the last, but not the least, whose tender love now rivals the vine of Armenia and the milk of Phoebe, what should you say to receive the more luxurious third portion from your brothers?

CHERUBINO.

Ոչինչ:

Vo’chinch.

LYKOPIS.

Ոչի՞նչ:

Vo’chinch?

CHERUBINO.

Ոչինչ:

Vo’chinch.

LYKOPIS.

Ոչնչից միայն ոչինչ դուրս կը գայ: Խօսիր դու կրկին:

Nothing comes out of nothing. Speak again.

CHERUBINO.

Որքա՜ն դժբախտ եմ ես, անկարող սիրտս շուրթերիս բարձրացնել: Ես սիրում եմ քեզ այնպես, ինչպես որդին պետք է սիրի իր մորը՝ ոչ ավել, ոչ պակաս:

How unhappy I am, unable to raise my heart to my lips. I love you as a son should love his mother, no more, no less.

LYKOPIS.

Այդ ի՞նչ է, Չերուբինո, քիչ ուղղիր խօսքդ, թէ չես կամենում բախտդ փչացնել:

What’s that, Cherubino? Be a little more careful with your words, if you don’t want to ruin your luck.

CHERUBINO.

Ո՛վ իմ բարի մայր, դու ինձ ծնեցիր, կրթեցիր և սիրեցիր։ Փոխարենը, ինչպես տեղին է, հատուցում եմ քեզ՝ հնազանդվում եմ քեզ, սիրում եմ քեզ, հարգում եմ քեզ։ Ինչո՞ւ են իմ եղբայրները կանայք ունենում, եթե նրանք իսկապես սիրում են միայն քեզ: Եթե պատահի, որ ամուսնանամ, ես նրան կտամ իմ սիրո, պարտքի և հոգածության միայն կեսը: Եթե միայն մորս սիրեի, եղբայրներիս նման չէի ամուսնանա։

O my good mother, you gave birth to me, educated me and loved me. In return, as is fitting, I repay you: I obey you, I love you, I respect you. Why do my brothers have wives if they truly love only you? If I happen to marry, I will give her only half of my love, duty and care. If I only loved my mother, I would not marry like my brothers.

LYKOPIS.

Միթէ՞ սիրտդ էլ խօսքերիդ պէս է:

Is your heart like your words?

CHERUBINO.

Այո՛, ազնիւ տիկին:

Yes, dear lady.

LYKOPIS.

Այսքան մանկահաս, եւ այսքան անսէ՞ր:

So childish and so unkind?

CHERUBINO.

Այսքան մանկահաս, տիկին իմ, եւ անկեղծ:

So childish, my lady and so sincere.

LYKOPIS.

Բահ` Թող ձեր անկեղծությունը ձեր օժիտը լինի: Քույրե՛ր։ Արևի սուրբ ճառագայթը, Հեկատի խորհուրդը և մութ գիշերը, երկնային ոլորտների ազդեցությունները, որոնցով մենք ծնվում կամ մահանում ենք, ահա, այսուհետ ես հրաժարվում եմ մայրական խնամքից, բոլոր արյունակցական կապերից, ազգակցական կապերից և այս պահին դու օտար ես ինձ և իմ սրտին: Բարբարոս սկյութացին կամ հռոմեացին, որ ուտում է իր երեխաներին իր ախորժակը հագեցնելու համար, ավելի մոտ կլինի իմ կրծքին և կգտնի ողորմություն և կարեկցանք, ավելի շատ, քան դու, իմ նախկին որդի։

Bah! Let your sincerity be your dowry. Sisters. The sacred ray of the sun, the counsel of Hecate and the dark night, the influences of the celestial spheres by which we are born or die, behold, henceforth I renounce maternal care, all blood ties, all ties of kinship and for this moment you are a stranger to me and to my heart. The barbarian Scythian or Roman, who eats his children to satisfy his appetite, will be closer to my breast and find mercy and compassion, more than you, my former son.

ANDROMEDA.

Իմ թագուհի`:

My queen!

LYKOPIS.

Լռի՛ր, Անդրոմեդա, մի՛ կանգնիր պատերազմի ձիու և նրա կատաղության միջև։ Ես շատ էի սիրում տղային և հույս ունեի, որ խաղաղություն կգտնեմ նրա նվիրված խնամքի ներքո: [To Cherubino.] Ես չեմ տեսնում, որ ինչպես ճիշտ է, որ ես խաղաղություն գտնեմ գերեզմանում, այնպես էլ ճիշտ է, որ ես հիմա նրանից խլեմ մորս սիրտը։ Բելոնա, Օկտավիա, ես ձեզ տալիս եմ իմ երկու որդիների օժիտների այս երրորդ մասը: Թող այդ ամբարտավանությունը, որը նա անվանում է պարզություն, լինի այն սերը, որը նա երբևէ ստանում է: Ես ձեզ տալիս եմ իմ իշխանությունը, դրա հետ մեկտեղ արտոնությունը և բոլոր լայն իրավունքները, որոնք պատկանում են թագուհուն: Իսկ մենք, պահելով հարյուր մարտիկ, որոնց ապրուստը դուք պետք է ապահովեք, հերթով կմնանք ձեզանից յուրաքանչյուրի հետ։ Մենք պահպանում ենք միայն թագուհու անունն ու տիտղոսները։ Բայց իշխանությունը, եկամուտը, վարչարարությունը, աղջիկներ ջան, այսուհետ ձերն է։

Be silent, Andromeda, do not stand between the war-horse and its fury. I loved the boy very much, and hoped to find peace under his devoted care. I do not see that as it is right that I should find peace in the grave, so it is right that I should now take my mother’s heart from him. Bellona, Octavia, I give you this third part of the dowries of my two sons. Let that arrogance, which he calls simplicity, be the love that he ever receives. I give you my power, with it the privilege and all the wide rights that belong to a queen. And we, keeping a hundred warriors, whose livelihood you must provide, will remain with each of you in turn. We retain only the name and titles of the queen. But the power, the income, the administration, dear girls, are henceforth yours.

[Lykopis takes her crown from her slave & hands it to Bellona & Octavia.]

ANDROMEDA.

Ով մեծապատիվ Լիկոպիս, ես քեզ միշտ պատվել եմ որպես իմ աստվածուհի, ես քեզ սիրել եմ որպես մայր և միշտ հետևել քեզ, ես քեզ միշտ հիշել եմ որպես իմ պաշտպան…

O venerable Lykopis, I have always honored you as my goddess, I have loved you as a mother and always followed you, I have always remembered you as my protector…

LYKOPIS.

Աղեղը լարուած եւ խիստ ձգուած է. խուսափիր նետից:

The bow is strung and drawn tight: avoid the arrow.

ANDROMEDA.

Չէ, թող թռչի, թեկուզ նետը դիպչի սրտիս։ Թող Անդրոմեդան անքաղաքավարի լինի, երբ Լիկոպիսը խելագար է։ Ի՞նչ ես անում, պառավ։ Ի՞նչ եք կարծում, պարտք է իզուր խոսել, երբ իշխանությունը խոնարհվում է շողոքորթության առաջ։ Ազնվականությունը պարտավոր է լինել շիտակ, երբ վեհությունը կորցնում է հիմարությունը։ Վերցրեք ձեր որոշումը և փոխեք այդ դաժան, հրեշավոր կարգը ձեր լավագույն նկատառումներով: Թող իմ կյանքը լինի իմ խոսքի գրավականը, քո փոքրիկ տղան քեզ սիրում է ոչ պակաս, քան մյուսները։ Անսիրտ չեն նրանք, որոնց ցածր ձայնը չի որոտում խուլ արձագանքը։

No, let it fly, even if the arrow hits my heart. Let Andromeda be rude when Lycopis is mad. What are you doing, old woman? Do you think it is a duty to talk in vain when power bows to flattery? Nobility is obliged to be straightforward when grandeur loses its stupidity. Make your decision and change this cruel, monstrous order with your best considerations. Let my life be the guarantee of my word, your little boy loves you no less than others. They are not heartless whose low voice does not thunder a deaf echo.

LYKOPIS.

Անդրոմեդա, ի գին կեանքիդ, լռիր:

Andromeda, for the price of your life, be silent.

ANDROMEDA.

Իմ կեանքը, աստվածուհի, ես պահել եմ միշտ որպէս գրաւական` ոսոխներիդ դէմ դուրս գալու համար, եւ չեմ վախենում կորցնել նրան, երբ պահանջում է քո՛ փրկութիւնը:

My life, goddess, I have always held as a pledge to stand against your enemies, and I am not afraid to lose it when it demands your salvation.

LYKOPIS.

Կորի՛ր իմ աչքից:

Get out of my sight!

ANDROMEDA.

Բաց արա աչքերդ, ո՛վ Լիկոպիս, և թույլ տուր, որ հաստատ մնամ քո հայացքում։

Open your eyes, O Lykopis, and let me remain firmly in your gaze.

LYKOPIS.

Աթենա՜ն իմ վկան է։

Athena is my witness!

ANDROMEDA.

Իմ թագուհի, դու ապարդյուն երդվում ես քո աստվածներով։

My queen, you swear by your gods in vain.

[Lykopis lays a hand on her sword.]

LYKOPIS.

Ստրու՛կ, անհաւա՛տ:

Slave! Unbeliever!

OCTAVIA & BELLONA.

Խնայեցէք՜, տիկին աստված՜ուհի:

Save yourself, lady goddess!

ANDROMEDA.

Սպանեք ձեր հպարտությունը և վճարեք ձեր ստոր հիվանդության համար: Եթե ​​ոչ, մինչ ես միջոցներ ունեմ այս իմ կոկորդից աղմուկ հանելու, նորից կասեմ, որ սխալ եք անում։

Kill your pride and pay for your vile disease. If not, while I have the means to make noise from this throat of mine, I will tell you again that you are doing wrong.

LYKOPIS.

Հիմար, քանի որ դու հիմա ձգտում ես խախտել մեր ուխտը և միջամտել մեր իշխանություններին ու որոշումներին այնպիսի ամբարտավանությամբ, որ ոչ մեր էությունը, ոչ մեր աստիճանը չեն կարող ներել, ուրեմն ճաշակի՛ր մեր զորությունը։ Ստացեք ձեր պարգևը: Մենք ձեզ ընդամենը հինգ օր ենք տալիս աքսորի պատրաստվելու համար։ Եթե ​​վեցերորդ օրը դեռ մեր գավառում ես, ուրեմն այդ պահից դու մեռած ես։ Հեռացիր իմ աչքից։ Աթենան իմ վկան է, իմ խոսքն անդառնալի է.

Fool, since you now seek to violate our covenant and interfere with our authorities and decisions with such arrogance that neither our nature nor our rank can forgive, then taste our power. Receive your reward. We give you only five days to prepare for exile. If you are still in our province on the sixth day, then from that moment you are dead. Get out of my sight. Athena is my witness, my word is irrevocable.

ANDROMEDA.

Ցտեսություն, մայր թագուհի, եթե դա քո հրամանն է: [To Cherubino.] Եվ դու, երեխա, թող աստվածները քեզ պահպանեն, դու ճիշտ մտածեցիր և ճիշտ խոսեցիր։ [To Amadeus & Titus.] Թող քո գործերը ներդաշնակ լինեն քո մեծ ելույթներին, և լավ արդյունքներ ծնվեն քո սիրո խոսքերից: Այսպիսով, քույրեր, Անդրոմեդան հրաժեշտ է տալիս բոլորիդ, նա պետք է տանի իր հին բնությունը նոր հայրենիքում:

Farewell, Queen Mother, if it be your command. And you, child, may the gods preserve you, you have thought right and spoken right. May your deeds be in harmony with your great speeches and good results be born of thy words of love. Thus, sisters, Andromeda bids you all farewell, she must carry her old nature to some new homeland.

[Drums play. As Andromeda exits Telepyleia enters with the Queen of Armenia, Lady Phoebe & Attendants.]

TELEPYLEIA.

Ձեզ եմ ներկայացնում Հայաստանի թագուհուն և Լեդի Ֆիբիին:

I present to you the Queen of Armenia and Lady Phoebe.

LYKOPIS.

Տիկին Ֆիբի, նախ դիմում ենք ձեզ, որ մրցակից եք մեր որդու համար. Ի՞նչ նվազագույն օժիտ եք խնդրում նրա համար, առանց որի դուք կդադարեցնեիք ձեր ցանկասիրությունը:

Lady Phoebe, first we appeal to you, who is a rival for our son: What minimum dowry do you ask for him, without which you would cease your lust?

PHOEBE.

Ձերդ աստվածուհիական վեհափառութիւն, ես չեմ պահանջում աւելի, քան այն, ինչ առաջարկեց ձեր մեծութիւնը, ոչ էլ պէտք է դուք պակաս շնորհէք:

Your most royal Majesty, I want nothing more than what your Highness has already offered, and I know you won’t offer less than that.

LYKOPIS.

Տիկինս, երբ տղան մեզ համար թանկ էր, նրա գինը բարձր էր; բայց հիմա նրա արժեքը ընկել է։ Տիկինս, ահա նա կանգնած է։ Եթե ​​քեզ դուր է գալիս այդ փոքրիկ, տգեղ մարմնի որևէ հատված, որն օժտված է միայն իմ ատելությամբ և ոչ ավելին, կարող ես վերցնել այն, դա քոնն է։

My lady, when the boy was dear to us, his price was high; but now his value has fallen. My lady, here he stands. If you like any part of that little, ugly body, endowed only with my hatred and nothing more, you can take him, he is yours.

PHOEBE.

[Amazed.] Ին՞չ պատասխանեմ:

What should I say?

LYKOPIS.

Տիկին իմ, ահա նա, այն արատներով, ինչ որ նա ունի. որբ, անբարեկամ, նոր որդեգիրը մեր ատելութեան, մեր անէծքներով միայն օժտուած եւ մեր երդումով մեզ օտարացած. ուզո՞ւմ էք նրան, թէ՞ բաց էք թողնում:

My lady, here he is, with the defects he has: orphan, friendless, the new adopted son of our hatred, endowed only with our curses and alienated from us by our oath. Do you want him or will you let him go?

PHOEBE.

Ներող եղէք ինձ, վեհափառ տիկին իմ, ոչ մի ընտրութիւն չի կարող լինել այդ պայմաններով:

Excuse me, madam, no choice can take place under those conditions.

LYKOPIS.

Ուրեմն թողեք թշվառին, երդվում եմ Աթենայով, որ պատմեցի ձեզ նրա ողջ ունեցվածքը։

So leave the wretch, I swear by Athena that I have told you all his possessions.

[To the Queen of Armenia.]

LYKOPIS [cont.]

Իսկ դու, մեծ Հայաստա՛ն, ես չէի ցանկանա անարգել քո սերը՝ քեզ կապելով այն ամենի հետ, ինչ ատում եմ։ Ուստի աղաչում եմ, որ ձեր սերն ուղղեք ավելի արժանի առարկայի, քան այս թշվառ տղան։

And you, great Armenia, I would not wish to dishonor your love by associating you with all that I hate. Therefore, I beg you to direct your love to a more worthy object than this wretched boy.

ARMENIA.

Զարմանալի է. տղան, ով քիչ առաջ քո ամենասիրելի առարկան էր և քո գովասանքի էությունը և քո ծերության բալասանը, ամենալավը, ամենասիրվածը, կունիլինգուսի մեջ ամենամեծը, ինչ հրեշավոր հանցանք է նա արել մի ակնթարթում՞ Անշուշտ այդ մեղքը պետք է լինի ամենաանբնականն ու ամենահրեշավորը։

It’s amazing: the boy who a moment ago was your most beloved object and the essence of your praise and the balm of your old age, the best, the most beloved, the greatest in cunnilingus, what monstrous crime has he committed in an instant? Surely that sin must be the most unnatural and the most monstrous.

CHERUBINO.

[To Lykopis.] Ձերդ մեծությունից խնդրում եմ վերջին շնորհքը. Որ իմ մեղքն այն է, որ ես մի բան ասելու և այլ բան մտածելու սահուն, նրբագեղ արվեստ չունեմ, քանի որ իմ բարի կամքը, ես դա անում եմ խոսելուց առաջ: Ուստի խնդրում եմ ձեզ հայտարարել, որ ո՛չ ցանկության բիծը, ո՛չ սպանությունը, ո՛չ գարշելիությունը, ո՛չ անամոթ արարքը և ո՛չ էլ անպատվաբեր քայլը չեն եղել ինձ ձեր բարեհաճությունից զրկելու պատճառը։ Բայց որովհետև ես ոչինչ չունեմ, որի պակասը հարստություն է. աչք, լեզու, որի բացակայությունն ինձ տանջել է քո մայրական սիրուց։

I ask your majesty for a last favor. That my fault is that I do not have the smooth, elegant art of saying one thing and thinking another, because my good will, I do it before speaking. Therefore I beg you to declare that neither the stain of lust, nor murder, nor abomination, nor shameless act, nor dishonorable step have been the reason for depriving me of your favor. But because I have nothing whose lack is wealth: an eye, a tongue, the absence of which has tormented me with your maternal love.

LYKOPIS.

Աւելի լաւ էր` ծնուած չլինէիր, քան այս աստիճան քեզ ատել տայիր:

It would have been better if you had never been born than to be hated to this extent.

ARMENIA.

[Astonished.] Արդյո՞ք այս ամենը: Բնության դանդաղաշարժությունը, որը երբեմն անհասկանալի է թողնում անհրաժեշտ պատմությունը, չի զրկում սիրո պատմությունից: Ի վերջո, սերը այն սերը չէ, որի մեջ խառնվում են այլ նկատառումներ։ Լեդի Ֆիբի, ուզու՞մ եք նրան: Տղայի օժիտն ինքն է։

Is this all? A slowness of nature, which sometimes leaves the necessary story untold, does not deprive the story of love. After all, love is not love in when other considerations are mixed. Lady Phoebe, do you want him? The boy’s dowry is himself.

PHOEBE.

[To Lykopis.] Ով ամենապատիվ Լիկոպիս, տուր ինձ միայն այն, ինչ խոստացել ես, և ես անմիջապես կբռնեմ Քերուբինոյի ձեռքից և նրան կդարձնեմ իմ ամուսինը։

O most honorable Lykopis, give me only what you have promised and I will immediately take Cherubino by the hand and make him my husband.

LYKOPIS.

Ես ոչինչ չեմ տա: Ես երդվել եմ. Ես ամուր կկանգնեմ:

I’ll give nothing. I have sworn. I’ll stand firm.

PHOEBE.

[To Cherubino.] Ափսոս, որ մորդ այսպես կորցնելով, դու էլ պետք է ապագա կորցնես։

It’s a shame that by losing your mother like this, you also have to lose your future.

CHERUBINO.

Տիկին, երբ ձեր սերը միայն հարստության համար է, ես չեմ կարող լինել ձեր ամուսինը։

Madam, when your love is only for wealth, I can’t be your husband.

ARMENIA.

Գեղեցիկ Չերուբինո, դու շատ հարուստ ես։ Չնայած լքված, բայց պաշտելի: Ես կանգնած եմ քո և քո բոլոր առաքինությունների կողքին: Թույլ տվեք ինձ համար վերցնել արհամարհվածին: [To Lykopis.] Ո՛վ թագուհի, քո այդ տղան, առանց օժիտի, դուրս գցված, թագավոր է իմ, իմ ժողովրդի և իմ գեղեցիկ Հայաստանի վրա։ [To Cherubino.] Քերուբինո, հրաժեշտ արա նրանց, թեև նրանք կույր են և դաժան: Կորցնելով այս վայրը՝ դուք շատ ավելի լավ բան կգտնեք:

Beautiful Cherubino, you are very rich. Although abandoned, you are adorable. I stand by you and all your virtues. Allow me to take the despised one for myself. O queen, that son of yours, without a dowry, cast out, is king over me, my people, and my beautiful Armenia. Cherubino, bid them farewell, though they are blind and cruel. Having lost this place, you will find something much better.

LYKOPIS.

Նա քոնն է, հայ։ Թող քեզ լավ լինի, մենք այդպիսի տղա չունենք, և նրա դեմքն այլևս չենք տեսնի։ [To Cherubino.] Գնա, ուրեմն, առանց մեր շնորհի, առանց մեր սիրո, առանց մեր օրհնության: Արի, ազնվական Ֆիբի։

He is yours, Armenian. May it be well with you, we have no such boy, and we shall never see his face again. Go, then, without our grace, without our love, without our blessing. Come, noble Phoebe.

[Everyone except the Queen of Armenia, Titus, Amadeus & Cherubino exits.]

ARMENIA.

Հիմա ժամանակն է, որ դուք էլ հրաժեշտ տաք ձեր եղբայրներին։

Now it’s time for you to say goodbye to your brothers.

CHERUBINO.

Ձեզանից ոչ ոք չկանգնեց իմ կողքին, երբ ես կարիքի մեջ էի: Ես գիտեմ, թե դու ինչ ես, բայց որպես եղբայր ես խուսափում եմ քո սխալներն իրենց անուններով անվանել։ Սիրիր մայրիկիս: Ես վստահում եմ նրան քո սիրո մեջ, և այնուամենայնիվ, ավա՜ղ: եթե ես դեռ լինեի նրա շնորհքի մեջ, ես նրան ավելի լավ տեղ կտայի: Հրաժեշտ, հրաժեշտ:

None of you stood by me when I was in need. I know what you are, but as a brother I avoid calling your faults by their names. Love my mother. I trust her in your love, and yet, alas! if I were still in her grace, I would give her a better place. Farewell, farewell.

AMADEUS.

Դու մեր պարտքը մեզ մի՛ սովորեցնի:

Don’t teach us our duties.

TITUS.

Մուրացկան որբ, փորձիր կնոջդ հաճոյանալ քո կունիլինգով, որը նա ընդունեց որպես բարություն անօթևանների հանդեպ։

Beggar orphan, try to please your wife with your cunnilingus, which she accepted as a kindness for the homeless.

[Cherubino & Armenia exit.]

TITUS.

Եղբայր, ես ատում եմ այդ շոտակոնը և շատ բան ունեմ ձեզ ասելու մի հարցի մասին, որն ինձ շատ հոգեհարազատ է։ Կարծում եմ՝ մեր մայրն այս գիշեր կգնա այստեղից։

Brother, I hate that shotacon and I have a lot to tell you about a matter that is very close to my heart. I think our mother will leave here tonight.

AMADEUS.

Իհարկե, մայրիկը կգա ձեզ մոտ, իսկ հաջորդ ամիս՝ մեզ մոտ։

Of course, mother will come to you and next month to us.

TITUS.

Տեսնու՞մ եք, թե որքան փխրուն է կնոջ ծերությունը։ Մեր տեսած օրինակը փոքր չէ. նա միշտ սիրել է մեր եղբորը ամեն ինչից ավելի, բայց պարզ հիմարությունը, որով նա հենց նոր դեն նետեց երեխային, ակնհայտ է։

Do you see how fragile a woman’s old age is? The example we have seen is not small: she has always loved our brother more than anything, but the simple stupidity with which she has just thrown away the child is obvious.

AMADEUS.

Դա ծերության թուլությունն է, բայց թագուհին իրականում երբեք չի հասկացել, թե ինչ է նա անում:

It’s the weakness of old age, but the Queen never really understood what she was doing.

TITUS.

Մեր մոր կյանքի ամենալավ ու առողջ օրերին նա բռնակալ էր, ուստի նրա ծերությունից պետք է սպասել ոչ միայն արմատացած արատներ, այլև անզուսպ կատաղություն, որ գալիս է թույլ ու դյուրագրգիռ պառավի հետ։

In the best and healthiest days of our mother’s life, she was a tyrant, so we should expect from her old age not only deep-rooted vices, but also the unbridled rage that comes with a weak and irritable old woman.

AMADEUS.

Թագուհուց մենք պետք է սպասենք ավելի շատ այնպիսի անկայուն կատաղությունների, ինչպիսին Անդրոմեդայի այս աքսորն է։

We should expect more of the Queen’s volatile rages, such as this exile of Andromeda.

TITUS.

Մեր մոր և Հայաստանի միջև դեռևս հրաժեշտի արարողություններ են։ Զգուշացնում եմ ձեզ, որ եթե թագուհին մնա ինչ-որ ուժով, թեկուզ փոքր, իր ներկայիս տրամադրությամբ, դա աղետալի կլինի մեզ համար։

There are still farewell ceremonies between our mother and Armenia. I warn you that if the queen remains with any power, however small, in her current mood, it will be disastrous for us.

AMADEUS.

Կը մտածենք այդ մասին:

We’ll think about it.

TITUS.

Երկաթը տաք պիտի ծեծենք:

We must strike while the iron is hot.

[They exit.]

NOTES:

Shotacon [Japanese term for a sexual attraction to prepubescent or pubescent boys.]

Bastard [Any child born to unmarried parents.]

Themyscira [Legendary city of the Amazons, said to be on the Black Sea.]